De combinatie tussen de Big Five en de 4 kleuren

Lumina Spark is gebaseerd op de Big Five én maakt gebruik van kleuren. Voor sommige psychologen, coaches en academici lijkt dat onmogelijk. Want hoe kan een wetenschappelijk persoonlijkheidsmodel samengaan met wat vaak wordt gezien als een pseudowetenschappelijk kleurenmodel?

In dit artikel leggen we uit waarom die incompatibiliteit slechts schijn is en hoe Lumina Spark beide werelden met elkaar verbindt.

De wetenschappelijke doorbraak van de Big Five

Vanaf de jaren tachtig groeide de Big Five uit tot het meest onderzochte en wetenschappelijk onderbouwde model van persoonlijkheid. Waar eerdere modellen mensen vaak indeelden in types of categorieën, vertrekt de Big Five vanuit eigenschappen die bij iedereen aanwezig zijn in een bepaalde mate. Daardoor sluit het model beter aan bij de complexiteit van de menselijke persoonlijkheid en wordt het door psychologen beschouwd als het enige wetenschappelijk onderbouwde instrument om persoonlijkheid mee te meten.

Het model deelt persoonlijkheid in aan de hand van vijf hoofddimensies, vaak afgekort als OCEAN:

• Openness (Openheid voor ervaringen)
• Conscientiousness (Consciëntieusheid / Gewetensvol)
• Extraversion (Extraversie)
• Agreeableness (Altruïsme / Vriendelijk)
• Neuroticism (Emotionele stabiliteit vs. Neuroticisme)

Het cruciale verschil: “splitsing” van de schalen

De Big Five plaatst je niet in hokjes (zoals bij typologieën), maar geeft aan waar je scoort op een schaal tussen twee tegenpolen van elk van die vijf dimensies. Scores worden gemeten als een spectrum, niet als absolute uitersten.

In de klassieke Big Five-meting sta je op één schaal of schuifbalk. Hoe hoger je scoort aan de ene kant van de schaal, hoe lager je automatisch scoort aan de andere kant. Beide uiteinden worden gezien als tegenovergestelde polen van dezelfde dimensie. Zo staan extraverte en introverte voorkeuren op een schaal tegenover elkaar. Een hogere score op Extravert impliceert daardoor automatisch een lagere score op Introvert.

Lumina Learning zette hierin een volgende stap. In plaats van beide uiteinden van een polariteit op één schaal tegenover elkaar te plaatsen, meet Lumina beide kanten als afzonderlijke schalen. Je kunt volgens de Big Five-data van Lumina Spark hoog scoren op Extravert én hoog op Introvert.

Lumina vervangt hiermee de klassieke dualiteit van tegenpolen door een paradoxale visie op persoonlijkheid, waarin beide kanten tegelijkertijd aanwezig kunnen zijn en afhankelijk van de situatie meer of minder zichtbaar worden. Dit verklaart bijvoorbeeld waarom je de ene dag heel sociaal kunt zijn en de andere dag behoefte kunt hebben om alleen te zijn.

Persoonlijkheid wordt daardoor niet langer gezien als een keuze tussen twee uitersten, maar als een dynamisch samenspel van kwaliteiten die elkaar kunnen aanvullen en versterken.

In Lumina Spark worden de eerste vier factoren van de Big Five gemeten. In tegenstelling tot de klassieke Big Five-benadering, waarbij de ene kant van een schaal wordt gezien als de aanwezigheid van een eigenschap en de andere kant als de afwezigheid ervan, beschouwt Lumina beide uiteinden van elke as als waardevolle en aanwezige kwaliteiten.

Daarom geeft Lumina aan beide kanten van de vier assen een eigen, waarderende benaming. Deze acht positieve polen staan binnen Lumina bekend als de 8 aspecten. Zo ontstaan vier assen waarop je aan beide uiteinden onafhankelijk van elkaar van 0 tot 100% kunt scoren, waardoor nuance, paradoxen en ontwikkelingspotentieel zichtbaar worden.

De vijfde factor van de Big Five, Neuroticisme (emotionele reactiviteit), is niet expliciet opgenomen in Lumina Spark. Dat betekent echter niet dat Lumina emoties of stress negeert. Integendeel.

Waar de Big Five emotionele stabiliteit beschouwt als een afzonderlijke persoonlijkheidsfactor, vertrekt Lumina vanuit de visie dat emotionele druk invloed heeft op alle aspecten van onze persoonlijkheid. Stress verandert immers niet één eigenschap, maar beïnvloedt hoe we al onze kwaliteiten inzetten.

Daarom wordt deze factor binnen Lumina Spark niet als een aparte schaal weergegeven, maar komt ze tot uiting in de overbelaste persona. Iedere kleur, elk aspect en elke eigenschap heeft namelijk zijn eigen schaduwkant wanneer de druk te hoog oploopt.

In Lumina Emotion wordt deze dimensie wel expliciet gemeten aan de hand van Risicoreactoren (N+) en Beloningsreactoren (N-), waardoor zichtbaar wordt hoe emoties ons gedrag, onze besluitvorming en onze relaties beïnvloeden.

Koppeling met kleuren

In plaats van enkel de academische Big Five-termen direct te gebruiken, heeft Lumina ze vertaald naar een visueel en toegankelijk kleurenmodel. Kleuren zijn niet uniek voor Lumina. Veel modellen gebruiken kleuren om gedrag begrijpelijk te maken. Het verschil zit niet in de kleuren zelf, maar in wat eronder zit. Waar sommige modellen mensen vooral beschrijven en indelen aan de hand van kleurvoorkeuren, gebruikt Lumina kleuren als toegankelijke vertaling van een veel diepere en wetenschappelijk onderbouwde persoonlijkheidsmethodologie.

Deze 4 kleuren zijn geen labels of types, maar vertegenwoordigen energieën die elk van ons in meer of mindere mate in zich heeft. De kleuren vormen geen alternatief voor de Big Five. Ze vormen een taal om de onderliggende eigenschappen zichtbaar en bespreekbaar te maken. Waar de Big Five wetenschappelijke nauwkeurigheid biedt, bieden kleuren herkenbaarheid. Ze helpen mensen om complexe persoonlijkheidsinformatie sneller te begrijpen, onthouden en toepassen.

Basisprincipes van de kleuren

We kunnen energie opdelen in 2 hoofassen. De as Voelen-Denken zegt iets over hoe je beslissingen maakt. Doe je dat met je buik, dan noemen we dat Voelen; doe je dat met je hoofd, dan noemen we dat Denken. De as Introvert-Extravert zegt iets over hoe je je energie toont en waar je die vandaan haalt. Energie die vanbinnen wordt gehaald en ook naar binnen wordt gericht, noemen we Introvert. Energie die naar buiten wordt gericht en buiten wordt gehaald, noemen we Extravert. Door de combinatie van deze assen krijgen we de kleuren:  

• Voelen + Extravert = Geel.
  Gele energie richt zich op mogelijkheden, ideeën en verandering. Ze brengt creativiteit, enthousiasme en verbeeldingskracht.
• Denken + Extravert = Rood.
  Rode energie richt zich op actie, richting en resultaat. Ze brengt daadkracht, snelheid en besluitvorming.
• Denken + Introvert = Blauw.
  Blauwe energie richt zich op logica, kwaliteit en betrouwbaarheid. Ze brengt focus, precisie en consistentie.
• Voelen + Introvert = Groen.
  Groene energie richt zich op mensen, relaties en samenwerking. Ze brengt empathie, geduld en harmonie.

Elk persoon is een unieke mix van deze kleurenergieën. Hoewel we vaak één of twee energieën sterker laten zien dan andere, beschikken we allemaal over alle kleuren. Net die unieke combinatie zorgt ervoor dat geen twee mensen hetzelfde zijn. De kleuren beschrijven dus geen types, maar verschillende energieën die we in meer of mindere mate inzetten afhankelijk van de situatie, context en levensfase.

Lumina werkt niet alleen met de vier basiskleuren, maar gaat ook een stap verder met vier mengkleuren. Daardoor ontstaan acht kleurenergieën, gekoppeld aan de acht aspecten van Lumina Spark. Deze aspecten komen overeen met de positieve en negatieve polen van de vier Big Five-factoren die Lumina Spark meet.

De mengkleuren maken zichtbaar dat gedrag zelden voortkomt uit één enkele energie. Zo ontstaat paarse energie uit de combinatie van rood en blauw. Die combinatie van rode daadkracht en blauwe focus vormt de energie achter het aspect Disciplinegedreven.

De kleuren voegen geen nieuwe informatie toe aan het model, maar geven een herkenbare energie aan de onderliggende eigenschappen. Ze vertalen complexe persoonlijkheidsinformatie naar een taal die intuïtief begrijpelijk is en maken het gemakkelijker om gedrag te herkennen, te onthouden en erover in gesprek te gaan. De acht kleurenergieën voegen bovendien extra nuance toe aan de vier basiskleuren, waardoor sneller zichtbaar wordt welke energie achter een bepaalde eigenschap schuilgaat.

De kracht van Lumina zit niet enkel in de kleuren en ook niet in de Big Five alleen. De kracht zit in de combinatie van wetenschappelijke diepgang en menselijke herkenbaarheid. De meting van persoonlijkheid gebeurt volledig op basis van het Big Five-paradigma en de onderliggende psychometrische principes. De Big Five zorgt daarmee voor een betrouwbare en wetenschappelijk onderbouwde basis. De kleuren voegen geen nieuwe informatie toe aan de meting, maar vertalen de resultaten naar een herkenbare en toegankelijke taal. De combinatie van beide maakt gedragsintelligentie toegankelijk voor coaches, leidinggevenden, teams en organisaties.

In een volgend artikel gaan we dieper in op de 24 eigenschappen, de 3 persona’s en de personapatronen.

Meer weten?

Download gratis onze 44 pagina’s tellende verdiepingsgids.

• De wetenschap achter Lumina Spark
• Waarom klassieke kleurenmodellen tekortschieten
• Praktijkvoorbeelden en toepassingen
• De kracht van paradoxen en gedragsintelligentie